برای رانندگی در برف و یخ، سرعت را زودتر کاهش دهید، فاصله بیشتری با خودروی جلویی حفظ کنید و از ترمزگیری و فرمان‌دادن ناگهانی بپرهیزید. در خودروهای مجهز به ABS هنگام ترمز اضطراری، پدال را محکم و پیوسته فشار دهید؛ در خودروهای فاقد این سیستم، باید تا حد امکان از قفل شدن چرخ‌ها جلوگیری کنید. انتخاب روش درست ترمزگیری می‌تواند به حفظ کنترل خودرو در مسیر لغزنده کمک کند.
چرا رانندگی در برف و یخ به مهارت بیشتری نیاز دارد؟
وقتی سطح جاده با برف فشرده یا یخ پوشیده می‌شود، چسبندگی تایرها کاهش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، حتی اگر سیستم ترمز خودرو کاملاً سالم باشد، لاستیک‌ها نمی‌توانند نیروی ترمز را به‌اندازه جاده خشک به سطح مسیر منتقل کنند. به همین دلیل، فشردن ناگهانی پدال ترمز ممکن است باعث قفل شدن چرخ‌ها یا لغزش خودرو شود.
یکی از خطرناک‌ترین وضعیت‌ها، رانندگی روی یخ سیاه است؛ لایه‌ای نازک و نسبتاً شفاف از یخ که ممکن است از داخل خودرو شبیه آسفالت خیس به نظر برسد. پل‌ها، زیرگذرها، بخش‌های سایه‌دار جاده، پیچ‌ها و تقاطع‌ها نیز می‌توانند زودتر از قسمت‌های دیگر یخ بزنند.
نکته مهم این است که عملکرد مناسب ترمز به‌تنهایی برای توقف ایمن کافی نیست. سرعت خودرو، وضعیت لاستیک‌ها، میزان چسبندگی جاده و فاصله‌ای که برای واکنش و توقف در اختیار دارید، همگی بر نتیجه ترمزگیری تأثیر می‌گذارند.
اصول رانندگی ایمن روی مسیر برفی پیش از ترمزگیری
بخش مهمی از ایمنی در رانندگی در برف، به تصمیم‌هایی بستگی دارد که پیش از فشردن پدال ترمز می‌گیرید. رعایت این نکات احتمال لغزش و از دست دادن کنترل خودرو را کاهش می‌دهد.
۱. سرعت را کاهش دهید. با سرعتی حرکت کنید که با وضعیت واقعی جاده تناسب داشته باشد. سرعت مجاز درج‌شده روی تابلو لزوماً برای مسیر یخ‌زده ایمن نیست.
۲. فاصله طولی بیشتری حفظ کنید. روی برف و یخ، برای توقف به زمان و مسافت بیشتری نیاز دارید. فاصله خود را با خودروی جلویی افزایش دهید تا مجبور به ترمزگیری ناگهانی نشوید.
۳. از حرکات ناگهانی پرهیز کنید. شتاب‌گیری شدید، رها کردن ناگهانی گاز، ترمز محکم و چرخاندن سریع فرمان می‌توانند تعادل خودرو را بر هم بزنند.
۴. پیش از ورود به پیچ ترمز بگیرید. سرعت را در مسیر مستقیم کاهش دهید و سپس با فرمانی نرم وارد پیچ شوید. ترمزگیری شدید هنگام چرخاندن فرمان، فشار بیشتری به چسبندگی محدود تایرها وارد می‌کند.
۵. در سرازیری از دنده مناسب استفاده کنید. با توجه به دفترچه خودرو، از ترمز موتور برای کنترل سرعت کمک بگیرید و خودرو را در حالت خلاص قرار ندهید.
۶. کروز کنترل را خاموش کنید. در جاده برفی و یخ‌زده، کنترل دستی سرعت انتخاب مناسب‌تری است؛ زیرا ممکن است شرایط چسبندگی در فاصله کوتاهی تغییر کند.
اگر برف سنگین است، سطح جاده یخ زده یا تجهیزات مناسبی ندارید، به تعویق انداختن سفر می‌تواند ایمن‌ترین تصمیم باشد.
روش صحیح ترمز گرفتن در برف با سیستم ABS
سیستم ترمز ضدقفل یا ABS طوری طراحی شده است که هنگام ترمزگیری شدید، احتمال قفل شدن چرخ‌ها را کاهش دهد. این سیستم با تنظیم فشار ترمز به حفظ چرخش چرخ‌ها کمک می‌کند تا راننده در شرایط اضطراری کنترل فرمان بهتری داشته باشد.
برای ترمزگیری با ABS در مسیر برفی، مراحل زیر را رعایت کنید:
۱. به‌محض تشخیص خطر، ترمز بگیرید. منتظر نزدیک شدن بیش از حد به مانع نمانید؛ هرچه زودتر واکنش نشان دهید، فرصت بیشتری برای کاهش سرعت خواهید داشت.
۲. پدال ترمز را محکم و پیوسته فشار دهید. هنگام ترمز اضطراری، لازم نیست پدال را چند بار فشار دهید و رها کنید. اجازه دهید سیستم ABS فشار ترمز را تنظیم کند.
۳. از ضربان پدال نترسید. اگر هنگام ترمزگیری، پدال زیر پای شما لرزش یا ضربان دارد، ممکن است ABS در حال فعالیت باشد. صرفاً به‌دلیل این احساس، پدال را رها نکنید.
۴. مسیر فرار را بررسی کنید. اگر فضای امنی وجود دارد، فرمان را نرم و کنترل‌شده به سمت مسیر موردنظر هدایت کنید. از پیچاندن شدید فرمان برای دور زدن مانع خودداری کنید.
۵. تا کاهش سرعت کافی، ترمز را حفظ کنید. فشار پدال را متناسب با وضعیت اضطراری نگه دارید و پس از رفع خطر، با توجه به شرایط جاده حرکت را ادامه دهید یا در محل امن توقف کنید.
یک نکته فنی مهم را فراموش نکنید: ABS تضمین نمی‌کند که خودرو روی هر نوع برف یا یخ در مسافت کوتاه‌تری متوقف شود. وظیفه اصلی آن کاهش احتمال قفل شدن چرخ‌ها و کمک به حفظ کنترل خودرو است؛ محدودیت چسبندگی تایر همچنان وجود دارد.
روش صحیح ترمز گرفتن در برف بدون ABS
در خودروهای فاقد ABS، ترمزگیری باید با دقت بیشتری انجام شود؛ زیرا فشار بیش از حد به پدال ممکن است چرخ‌ها را قفل کند. وقتی چرخ‌ها قفل می‌شوند، تایر توانایی کمتری برای حفظ کنترل جهت حرکت خودرو دارد و احتمال سر خوردن افزایش پیدا می‌کند.
برای کاهش سرعت در شرایط عادی، ترمز را زودتر و به‌تدریج فشار دهید. به‌جای اینکه در آخرین لحظه پدال را محکم بفشارید، کاهش سرعت را از فاصله مناسب آغاز کنید و از تغییر ناگهانی فشار ترمز بپرهیزید.
در ترمزگیری اضطراری نیز هدف این است که تا حد امکان چرخ‌ها در حال چرخش باقی بمانند. اگر احساس کردید چرخ‌ها قفل شده‌اند و خودرو روی مسیر می‌لغزد، فشار پدال را به‌اندازه‌ای کاهش دهید که چرخ‌ها دوباره امکان چرخش پیدا کنند؛ سپس ترمزگیری کنترل‌شده را ادامه دهید.
آیا باید پدال را چند بار فشار داد؟ پمپاژ ترمز یک دستور ثابت برای همه شرایط نیست. روش دقیق به وضعیت جاده، نوع خودرو، شرایط لغزش و مهارت راننده بستگی دارد. مهم‌تر از همه، از ترمزگیری شدید و تکرار حرکات ناگهانی خودداری کنید.
اگر می‌خواهید ترمزگیری بدون ABS را تمرین کنید، این کار باید در محیط کنترل‌شده و با راهنمایی مربی واجد صلاحیت انجام شود، نه در جاده عمومی و هنگام رانندگی واقعی.
تفاوت ترمزگیری با ABS و بدون ABS چیست؟
تفاوت اصلی این دو روش، نحوه کنترل فشار ترمز و احتمال قفل شدن چرخ‌هاست. در خودروهای مجهز به ABS، سیستم به‌صورت خودکار فشار ترمز را تنظیم می‌کند؛ اما در خودروهای فاقد این سیستم، جلوگیری از قفل شدن چرخ‌ها به میزان بیشتری به نحوه ترمزگیری راننده وابسته است.
| معیار | خودروی مجهز به ABS | خودروی فاقد ABS |
|---|---|---|
| ترمزگیری اضطراری | فشار محکم و پیوسته روی پدال | ترمزگیری کنترل‌شده با تلاش برای جلوگیری از قفل شدن چرخ‌ها |
| ضربان پدال | هنگام فعالیت ABS ممکن است طبیعی باشد | ناشی از عملکرد ABS نیست |
| احتمال قفل شدن چرخ | سیستم برای کاهش احتمال قفل شدن مداخله می‌کند | فشار بیش از حد ممکن است چرخ‌ها را قفل کند |
| کنترل فرمان | هنگام ترمزگیری شدید، امکان حفظ فرمان‌پذیری بهتر است | قفل شدن چرخ‌ها می‌تواند کنترل جهت خودرو را کاهش دهد |
| مسافت توقف | وابسته به سطح جاده، سرعت و تایر | وابسته به سطح جاده، سرعت، تایر و مهارت راننده |
بنابراین، نمی‌توان گفت خودروهای دارای ABS همیشه زودتر متوقف می‌شوند یا خودروهای فاقد این سیستم در تمام شرایط مسافت توقف بیشتری دارند. وضعیت سطح جاده و تایرها در نتیجه نهایی نقش مهمی دارند.
اگر خودرو روی برف یا یخ سر خورد، چه کنیم؟
اگر هنگام رانندگی متوجه شدید خودرو از مسیر موردنظر منحرف شده است، از واکنش‌های ناگهانی خودداری کنید. ترس و چرخاندن شدید فرمان یا فشردن ناگهانی ترمز ممکن است لغزش را تشدید کند.
این اقدامات را در نظر داشته باشید:
- پای خود را به‌آرامی از روی گاز بردارید. از شتاب‌گیری بیشتر خودداری کنید و اجازه دهید سرعت به‌تدریج کاهش پیدا کند.
- به مسیر موردنظر نگاه کنید. توجه به مسیر امن کمک می‌کند جهت فرمان را آگاهانه‌تر تنظیم کنید.
- فرمان را نرم و کنترل‌شده حرکت دهید. از چرخاندن شدید و مکرر فرمان پرهیز کنید.
- نوع لغزش را در نظر بگیرید. اگر چرخ‌های جلو چسبندگی خود را از دست داده‌اند، چرخاندن بیشتر فرمان لزوماً خودرو را به مسیر برنمی‌گرداند. اگر بخش عقب خودرو منحرف شده، واکنش مناسب به جهت و شدت لغزش بستگی دارد؛ یک حرکت ثابت فرمان برای همه وضعیت‌ها مناسب نیست.
- در صورت نیاز به ترمز اضطراری، روش متناسب با سیستم خودرو را اجرا کنید. در خودروهای دارای ABS، پدال را محکم و پیوسته فشار دهید.
اگر خودرو از کنترل خارج شده است، تلاش برای اصلاح سریع و چندباره مسیر می‌تواند وضعیت را بدتر کند. هدف اصلی، کاهش حرکات ناگهانی و بازیابی تدریجی کنترل خودرو است.
ترمز گرفتن در سرازیری، پیچ و نزدیک تقاطع برفی
در سرازیری برفی، پیش از ورود به شیب سرعت را کاهش دهید و دنده‌ای متناسب با شرایط انتخاب کنید. ترمز موتور می‌تواند به کنترل سرعت کمک کند، اما نباید جایگزین رعایت فاصله ایمن و کاهش سرعت مناسب شود. انتخاب دنده باید مطابق دستورالعمل سازنده خودرو باشد.
در پیچ‌ها نیز سرعت را پیش از شروع چرخش فرمان کم کنید. اگر خودرو در میانه پیچ روی یخ قرار بگیرد، ترمزگیری شدید یا چرخاندن ناگهانی فرمان ممکن است چسبندگی تایرها را بیشتر مختل کند.
هنگام نزدیک شدن به تقاطع، سرعت پایین‌تری انتخاب کنید و فاصله بیشتری با خودروهای دیگر داشته باشید. ممکن است خودروی جلویی ناگهان متوقف شود یا سطح تقاطع به‌دلیل ترمزهای مکرر و یخ‌زدگی لغزنده‌تر باشد. پیش‌بینی خطر، از ترمزگیری اضطراری در آخرین لحظه مؤثرتر است.
پیش از رانندگی در برف، سیستم ترمز و لاستیک‌ها را بررسی کنید
پیش از سفر زمستانی، وضعیت تایرها و سیستم ترمز را بررسی کنید. عمق آج، فشار باد مطابق توصیه سازنده و مناسب بودن لاستیک برای شرایط زمستانی بر میزان چسبندگی خودرو تأثیر می‌گذارند. برای آشنایی بیشتر با تفاوت تایرها، راهنمای لاستیک زمستانی، چهارفصل یا تابستانی را بخوانید.
لنت و دیسک ترمز نیز باید از نظر سایش و آسیب احتمالی بررسی شوند. مشاهده ترک، سایش غیرعادی یا شنیدن صدای مداوم ساییدگی، نیازمند بررسی فنی است. برای شناخت قطعات مرتبط، می‌توانید صفحات لنت ترمز مناسب خودرو و انواع دیسک ترمز را ببینید.
همچنین چراغ هشدار ABS و رفتار پدال را بررسی کنید. شروع فصل سرما به‌تنهایی به معنی ضرورت تعویض همه قطعات نیست؛ تصمیم باید براساس وضعیت واقعی قطعات و مشخصات فنی خودرو گرفته شود. برای بررسی سایر موارد ضروری، چک‌لیست آماده‌سازی خودرو برای زمستان می‌تواند راهنمای مناسبی باشد.
کی به مکانیک مراجعه کنیم؟
بعضی نشانه‌ها را نباید نادیده گرفت؛ به‌خصوص وقتی قرار است در مسیرهای لغزنده رانندگی کنید. در صورت مشاهده موارد زیر، سیستم ترمز را بررسی کنید:
- روشن ماندن چراغ ABS پس از روشن شدن خودرو؛
- نرم شدن غیرعادی پدال یا پایین رفتن بیش از حد آن؛
- کاهش محسوس قدرت ترمزگیری؛
- کشیده شدن خودرو به یک سمت هنگام ترمز؛
- صدای ساییدگی مداوم یا لرزش غیرعادی؛
- مشاهده نشتی روغن ترمز.
روشن ماندن چراغ ABS ممکن است نشان دهد عملکرد ضدقفل سیستم غیرفعال شده است. در این شرایط، به‌ویژه در جاده برفی، سفر غیرضروری را ادامه ندهید و برای بررسی فنی اقدام کنید. اگر چراغ هشدار قرمز ترمز نیز روشن است، پدال رفتار غیرعادی دارد یا قدرت ترمز کاهش یافته، در محل امن توقف کنید و برای انتقال ایمن خودرو از امداد کمک بگیرید. برای اطلاعات بیشتر، مطلب علت روشن شدن چراغ ترمز ABS را مطالعه کنید.
برای رانندگی در برف، سه اصل را فراموش نکنید: سرعت کمتر، فاصله بیشتر و ترمزگیری متناسب با سیستم خودرو. با ABS، در ترمز اضطراری پدال را محکم و پیوسته فشار دهید؛ بدون ABS، از قفل شدن چرخ‌ها جلوگیری کنید. پیش از سفر زمستانی نیز وضعیت تایرها، لنت، دیسک و سیستم ترمز را بررسی کنید تا با اطمینان بیشتری رانندگی کنید.
سوالات متداول
هنگام رانندگی در برف، با ABS چگونه ترمز بگیریم؟
پدال ترمز را محکم و پیوسته فشار دهید و هنگام فعال شدن ABS، آن را رها نکنید.
آیا ABS مسافت توقف خودرو روی یخ را کاهش می‌دهد؟
نه همیشه؛ مسافت توقف به سرعت، وضعیت تایرها و میزان لغزندگی جاده بستگی دارد.
اگر خودرو بدون ABS روی برف سر بخورد، چه کنیم؟
گاز را به‌آرامی رها کنید و در صورت قفل شدن چرخ‌ها، فشار ترمز را کنترل‌شده کاهش دهید.
آیا با روشن بودن چراغ ABS می‌توان در جاده برفی رانندگی کرد؟
بهتر است سفر غیرضروری را متوقف کنید و سیستم را بررسی کنید؛ اگر چراغ قرمز ترمز هم روشن است، در محل امن توقف کنید.
